Τεύχη

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Εισαγωγή: Η ταχεία ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην υγειονομική περίθαλψη έχει αλλάξει τη νοσηλευτική πρακτική, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα φροντίδας, προσφέροντας νέες δυνατότητες στην υποστήριξη της λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, η ενσωμάτωση της ΤΝ στη νοσηλευτική εγείρει σημαντικά ηθικά, δεοντολογικά και νομικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν προσεκτικά για να διασφαλιστεί η υπεύθυνη και δίκαιη αξιοποίησή της.

Σκοπός: Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση διερευνά τα ηθικά ζητήματα και τις δεοντολογικές προκλήσεις που προκύπτουν από τη χρήση της ΤΝ στη νοσηλευτική και προτείνει τρόπους διαχείρισης των προκλήσεων αυτών.

Υλικό και Μέθοδος: Η αναζήτηση της βιβλιογραφίας έγινε από το 2019 μέχρι το 2025, στην αγγλική γλώσσα, σε βάσεις δεδομένων PubMed, Scopus, EMBASE. Συμπεριλήφθηκαν ερευνητικές μελέτες και ανασκοπήσεις με λέξεις ευρετηρίου: τεχνητή νοημοσύνη, κλινική ηθική, επεξησιμότητα, διαφάνεια, μεροληψία και συνδυασμός αυτών ή συνωνύμων τους.

Αποτελέσματα: Οι αλγόριθμοι λειτουργούν συχνά ως «μαύρα κουτιά», γεγονός που καθιστά δύσκολη την αιτιολόγηση των αποφάσεων τους από τους επαγγελματίες υγείας, οδηγώντας σε έλλειψη εμπιστοσύνης και δυσκολία αποδοχής τους από τους ασθενείς. Η κατανομή ευθύνης σε περιπτώσεις ιατρικών σφαλμάτων που σχετίζονται με τη χρήση ΤΝ παραμένει ασαφής και μπορεί να επιμερίζεται μεταξύ επαγγελματιών υγείας, εταιρειών ανάπτυξης λογισμικού και υγειονομικών οργανισμών.

Συμπεράσματα: Η χρήση της ΤΝ στη νοσηλευτική απαιτεί μια ισορροπημένη προσέγγιση που συνδυάζει τεχνολογική καινοτομία με ηθική υπευθυνότητα. Πρέπει να γίνει με προσοχή, διασφαλίζοντας ότι χρησιμεύει ως εργαλείο για την υποστήριξη, όχι για την αντικατάσταση των νοσηλευτών. Η συμμετοχή των νοσηλευτών στην ανάπτυξη, τη δοκιμή και την εκπαίδευση συστημάτων που βασίζονται στην ΤΝ δεν είναι απλώς επωφελής αλλά απαραίτητη. Η ενσωμάτωση της νοσηλευτικής γνώσης στα εργαλεία ΤΝ εξασφαλίζει ότι θα είναι πιο ακριβή, αποτελεσματικά, ηθικά οδηγώντας τελικά σε καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς.

Λέξεις κλειδιά: Τεχνητή νοημοσύνη, ηθική, επεξηγησιμότητα, διαφάνεια, απόρρητο, μεροληψία

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Εισαγωγή: Η εξωσωματική οξυγόνωση μέσω μεμβράνης (ECMO) χρησιμοποιείται σε επιλεγμένους ασθενείς με σοβαρή αναπνευστική ή καρδιακή ανεπάρκεια και απαιτεί σύνθετη, εξειδικευμένη φροντίδα. Η διατήρηση της εγρήγορσης, η πρώιμη κινητοποίηση και η μεταφορά των ασθενών υπό συνεχιζόμενη ECMO δημιουργούν ιδιαίτερες κλινικές, τεχνικές και οργανωτικές απαιτήσεις.

Σκοπός: Η διερεύνηση της νοσηλευτικής φροντίδας ενηλίκων ασθενών υπό ECMO σε τρεις ειδικές κλινικές συνθήκες: ECMO με διατήρηση της εγρήγορσης, πρώιμη κινητοποίηση και βάδιση και μεταφορά ή διακομιδή υπό συνεχιζόμενη εξωσωματική υποστήριξη.

Υλικό και Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική ανασκόπηση με περιγραφική και αφηγηματική σύνθεση. Η αναζήτηση έγινε στις PubMed, Scopus και CINAHL και αφορούσε αγγλόφωνες δημοσιεύσεις της περιόδου 2016–2025. Εξετάστηκαν πρωτογενείς μελέτες, αναφορές περιστατικών, ανασκοπήσεις και σχετικές κατευθυντήριες οδηγίες. Κατά τη σύνθεση λήφθηκαν υπόψη ο σχεδιασμός, το κλινικό πλαίσιο και οι περιορισμοί κάθε δημοσίευσης.

Αποτελέσματα: Η σύνθεση της βιβλιογραφίας δείχνει ότι η διατήρηση της εγρήγορσης υπό ECMO μπορεί να εφαρμοστεί σε επιλεγμένους ασθενείς, χωρίς όμως να έχει τεκμηριωθεί επαρκώς η επίδρασή της στις κλινικές εκβάσεις. Η πρώιμη κινητοποίηση και η βάδιση μπορούν επίσης να πραγματοποιηθούν σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, αλλά η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους παραμένουν αβέβαιες. Η οργανωμένη μεταφορά υπό ECMO είναι εφικτή, αλλά δεν είναι απαλλαγμένη από επιπλοκές. Και στις τρεις συνθήκες αναδεικνύονται ως κοινές απαιτήσεις η συνεχής αξιολόγηση του ασθενούς, η παρακολούθηση του εξωσωματικού συστήματος, η έγκαιρη αναγνώριση επιπλοκών, η κατάλληλη εκπαίδευση και ο διεπιστημονικός συντονισμός.

Συμπεράσματα: Η διατήρηση της εγρήγορσης, η πρώιμη κινητοποίηση και η μεταφορά υπό ECMO διευρύνουν τις δυνατότητες φροντίδας επιλεγμένων ασθενών, αλλά συνοδεύονται από αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας. Ο νοσηλευτικός ρόλος είναι κεντρικός στην αξιολόγηση, την παρακολούθηση και τον συντονισμό της φροντίδας. Η διαθέσιμη τεκμηρίωση δεν επιτρέπει να θεωρηθούν οι πρακτικές αυτές γενικά ασφαλέστερες ή αποτελεσματικότερες από εναλλακτικές προσεγγίσεις.

Λέξεις κλειδιά: Εξωσωματική οξυγόνωση μέσω μεμβράνης, Νσηλευτική εντατικής φροντίδας, Ecmo σε εγρήγορση, πρώιμη κινητοποίηση, μεταφορά ασθενών

Περίληψη Σκοπός του τρέχων άρθρου είναι να σχολιάσει την έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα δημόσιας υγείας και την ανάγκη υποκίνησής του. Επιπλέον, αναλύονται οι κατηγορίες κινήτρων που παρακινούν το υγειονομικό προσωπικό στην Ελλάδα και διεθνώς για την κάλυψη θέσεων εργασίας σε απομακρυσμένες περιοχές. Ακόμα, περιγράφονται τα εμπόδια που δημιουργούν την μη αποδοχή θέσεων εργασίας σε παραμεθόριες περιοχές. Κατόπιν, περιγράφονται οι θεωρίες παρακίνησης με έμφαση μεταξύ των θεωριών υποκίνησης στη θεωρία του Maslow, ως η πιο κατάλληλη για την προσέλκυση του ιατρικού προσωπικού. Με βάση αυτή τη θεωρία παρουσιάζεται ένα ρεαλιστικό πλαίσιο κινήτρων για την υποκίνηση γιατρών σε απομακρυσμένες περιοχ΄ές και παρατίθενται προτάσεις για την επίλυση της υποστελέχωσης σε αυτές. Τα στοιχεία αναζητήθηκαν στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία, στην επιστημονική μηχανή αναζήτησης Google Scholar, Pubmed και στη βάση δεδομένων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Συμπερασματικά, την λύση στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι δημόσιοι οργανισμοί υγείας σε δυσπρόσιτες περιοχές όσον αφορά την στελέχωση των υπηρεσιών με ιατρικό προσωπικό, αποτελεί η θεσμοθέτηση ενός πλαισίου κινήτρων. Η επιθυμία να επέλθει η καθολική κάλυψη των αναγκών, της ικανοποίησής και της αποδοτικότητάς των εργαζομένων έχει απώτερο στόχο την σωστή στελέχωση των μακρινών δομών υγείας. Η μείωση της υποστελέχωσης θα βελτιώσει την ποιότητα των υπηρεσιών υγείας και την ευημερία του πληθυσμού.

Λέξεις κλειδιά: υποκινηση, κινητρα, θεωριες υποκινησης, ιατροι, απομακρυσμενες περιοχες

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η συνεχής λειτουργία των νοσοκομείων επιβάλλει κυκλικά ωράρια, νυχτερινές βάρδιες και συχνά παρατεταμένη απασχόληση στο νοσηλευτικό προσωπικό, με συνέπεια διαταραχή του ύπνου και αυξημένα επίπεδα κόπωσης. Η κόπωση επηρεάζει την εγρήγορση και τη γνωστική απόδοση και έχει συσχετιστεί με ανεπιθύμητα συμβάντα, ιδίως σε διαδικασίες υψηλού κινδύνου όπως η φαρμακευτική χορήγηση. Σκοπός του παρόντος άρθρου ήταν η ανάδειξη παραγόντων που ενισχύουν την εργασιακή κόπωση στους νοσηλευτές, η διερεύνηση των επιπτώσεών της στην ασφάλεια του ασθενούς και η παρουσίαση τεκμηριωμένων παρεμβάσεων πρόληψης και διαχείρισης. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι υπερωρίες, οι 12ωρες βάρδιες, η ταχεία εναλλαγή ωραρίων και η υποστελέχωση συνδέονται με αυξημένη υπνηλία, μειωμένη απόδοση και μεγαλύτερη πιθανότητα σφαλμάτων. Οι διακοπές κατά την προετοιμασία και χορήγηση φαρμάκων επιβαρύνουν περαιτέρω τον κίνδυνο, ενώ η χρόνια κόπωση σχετίζεται με επαγγελματική εξουθένωση και πρόθεση αποχώρησης. Η εργασιακή κόπωση αποτελεί προβλέψιμο και τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για την ασφάλεια του ασθενούς. Η βελτιστοποίηση προγραμματισμού βαρδιών, η ενίσχυση στελέχωσης, τα προστατευμένα διαλείμματα και οι τυποποιημένες πρακτικές φαρμακευτικής ασφάλειας μπορούν να μειώσουν τα σφάλματα και να βελτιώσουν την ποιότητα φροντίδας.

Λέξεις κλειδιά: κοπωση, νοσηλευτες, ασφαλεια ασθενους, φαρμακευτικα σφαλματα, βαρδιες

Η σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης χαρακτηρίζεται από υψηλές απαιτήσεις και έντονη συναισθηματική φόρτιση, γεγονός που επηρεάζει την απόδοση και τη δημιουργικότητα των νοσηλευτών. Η προαγωγή της δημιουργικότητας του νοσηλευτικού προσωπικού θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για την αποδοτικότητα των δομών υγείας και την ευημερία του. Η παρούσα έρευνα είχε ως στόχο να εξετάσει τη σχέση μεταξύ των εργασιακών-συναισθηματικών απαιτήσεων, αυτεπάρκειας, υποστήριξης και δημιουργικότητας σε νοσηλευτές. Στην έρευνα συμμετείχαν 132 νοσηλευτές από νοσοκομεία, κλινικες, αλλά και κέντρα υγείας της Βόρειας Ελλάδας, οι οποίοι συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για τη δημηιουργικότητα, την αυτεπάρκεια, την υποστήριξη και τις συναισθηματικές απαιτήσεις που βιώνουν στην εργασία τους. Η ανάλυση περιλάμβανε περιγραφική στατιστική, συσχετίσεις και παλινδρόμηση για την αξιολόγηση τόσο των κύριων επιδράσεων και όσο των αλληλεπιδράσεων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αυτεπάρκεια και η οργανωσιακή υποστήριξη σχετίζονται θετικά με τη δημιουργικότητα, ενώ οι συναισθηματικές απαιτήσεις εμφανίζουν αρνητική επίδραση. Επιπλέον, η ύπαρξη υψηλών επιπέδων αυτεπάρκειας και υποστήριξης ενισχύει τη σχέση μεταξύ απαιτήσεων και δημιουργικότητας, επιτρέποντας στους νοσηλευτές να παράγουν καινοτόμες λύσεις. Συμπερασματικά, η προαγωγή της δημιουργικότητας στον τομέα της υγείας απαιτεί την ενίσχυση τόσο των προσωπικών πόρων, όπως η αυτεπάρκεια, όσο και των οργανωσιακών, όπως η υποστήριξη από τον οργανισμό, βελτιώνοντας την απόδοση των εργαζομένων.

Λέξεις κλειδιά: δημιουργικότητα, αυτεπάρκεια, κοινωνική υποστήριξη, συναισθηματικές απαιτήσεις, νοσηλευτικό επάγγελμα

Εισαγωγή: Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των νοσηλευτικών ιδρυμάτων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματική ανταπόκριση του συστήματος υγείας σε μαζικές καταστροφές. Η μελέτη αυτή είναι η πρώτη που εξετάζει διαχρονικά και περιφερειακά την ετοιμότητα στην Κρήτη. Σκοπός: Η διαχρονική και περιφερειακή αξιολόγηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας του υγειονομικού προσωπικού στην Κρήτη (2010–2018). Υλικό-Μέθοδος: Περιγραφική, συγχρονική μελέτη με χρήση ερωτηματολογίου που αναπτύχθηκε από την Routsi (2010) και είχε χρησιμοποιηθεί σε προγενέστερες μελέτες στο ίδιο νοσοκομείο. Πριν την κύρια φάση προηγήθηκε πιλοτική εφαρμογή (Ν=20). Το δείγμα περιέλαβε επαγγελματίες υγείας από τέσσερις φάσεις: ΤΕΠ Ηρακλείου (2010, Ν=83), σύνολο προσωπικού ΓΝ Ρεθύμνου (2012, Ν=100), προσωπικό Χειρουργείου Ρεθύμνου (2018, Ν=32) και ευρεία περιφερειακή καταγραφή στην 7η ΥΠΕ Κρήτης (2018, Ν=591). Η ανάλυση έγινε με SPSS (έλεγχοι χ²). Αποτελέσματα: Το 2012 μόλις το 15% είχε διαβάσει τα σχέδια ετοιμότητας. Το 2018, στο Χειρουργείο, το 97% αγνοούσε τον συντονιστή κρίσης και μόνο το 9% γνώριζε το σημείο αναφοράς. Η περιφερειακή ανάλυση έδειξε υψηλότερη προσωπική ετοιμότητα στη Δυτική (35,1%) έναντι της Ανατολικής Κρήτης (27,7%, p=0,009), παρά τη μεγαλύτερη υλικοτεχνική ανεπάρκεια. Το 79,2% προτίμησε βιωματικές ασκήσεις πεδίου. Συμπεράσματα: Παρά την ευρεία αποδοχή της αναγκαιότητας σχεδίων κρίσης, η ουσιαστική γνώση εφαρμογής τους παραμένει ελλιπής, δημιουργώντας ένα «παράδοξο ετοιμότητας»: υψηλή θεωρητική αποδοχή αλλά χαμηλή επιχειρησιακή γνώση. Απαιτούνται βιωματικές ασκήσεις πεδίου. Λέξεις-κλειδιά: Νοσοκομειακή ετοιμότητα, μαζικές καταστροφές, διαχείριση κρίσεων, επιχειρησιακά σχέδια, παράδοξο ετοιμότητας

Λέξεις κλειδιά: Νοσοκομειακή ετοιμότητα, μαζικές καταστροφές, διαχείριση κρίσεων, επιχειρησιακά σχέδια, παράδοξο ετοιμότητας

Εισαγωγή: Η οργανωσιακή κουλτούρα αποτελεί σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει τη λειτουργία, την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Η πανδημία COVID-19 δημιούργησε πρωτοφανείς προκλήσεις για τα συστήματα υγείας, αναδεικνύοντας τον ρόλο της οργανωσιακής κουλτούρας στη διαχείριση κρίσεων και στην οργανωσιακή ανθεκτικότητα. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της υφιστάμενης και της επιθυμητής οργανωσιακής κουλτούρας των επαγγελματιών υγείας κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19 και της μεταπανδημικής εποχής σε τριτοβάθμιο νοσοκομείο αναφοράς. Υλικό και Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε ποσοτική συγχρονική μελέτη στο Γενικό Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών «Η Σωτηρία». Στη μελέτη συμμετείχαν 139 επαγγελματίες υγείας. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το Organizational Culture Assessment Instrument (OCAI) των Cameron και Quinn, το οποίο βασίζεται στο μοντέλο των Ανταγωνιστικών Αξιών (Competing Values Framework). Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το λογισμικό IBM SPSS Statistics. Αποτελέσματα: Η κυρίαρχη οργανωσιακή κουλτούρα κατά την περίοδο της πανδημίας ήταν η κουλτούρα Εσωτερικών Διαδικασιών με μέση βαθμολογία 33,37±14,48. Αντίθετα, η επιθυμητή μελλοντική οργανωσιακή κουλτούρα ήταν η κουλτούρα Ανθρωπίνων Πόρων με μέση βαθμολογία 35,01±13,34. Οι γυναίκες παρουσίασαν υψηλότερες βαθμολογίες στην επιθυμητή κουλτούρα Ανοικτού Συστήματος συγκριτικά με τους άνδρες (p=0,03). Οι ιατροί αξιολόγησαν υψηλότερα την υφιστάμενη κουλτούρα Εσωτερικών Διαδικασιών, ενώ οι νοσηλευτές εξέφρασαν μεγαλύτερη προτίμηση προς την κουλτούρα Ανθρωπίνων Πόρων. Η εργασιακή ικανοποίηση συσχετίστηκε θετικά με την υφιστάμενη κουλτούρα Clan (r=0,41) και αρνητικά με την επιθυμητή κουλτούρα Market (r=-0,33). Συμπεράσματα: Η πανδημία COVID-19 φαίνεται ότι ενίσχυσε χαρακτηριστικά ιεραρχικής οργανωσιακής κουλτούρας στους οργανισμούς υγείας. Ωστόσο, οι επαγγελματίες υγείας εκφράζουν την ανάγκη μετάβασης σε περισσότερο ανθρωποκεντρικά και συνεργατικά μοντέλα διοίκησης. Η ενίσχυση της συμμετοχικής ηγεσίας, της συνεργασίας και της υποστήριξης του προσωπικού ενδέχεται να συμβάλει στη βελτίωση της εργασιακής ικανοποίησης και της οργανωσιακής ανθεκτικότητας των υπηρεσιών υγείας.

Λέξεις κλειδιά: Οργανωσιακή κουλτούρα, COVID-19, επαγγελματίες υγείας, νοσοκομεία, εργασιακή ικανοποίηση, OCAI

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή: Τα έλκη πίεσης εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, με τη συχνότητα εμφάνισής τους να κυμαίνεται διεθνώς μεταξύ 8,4% και 18,7%. Η αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπισή τους προϋποθέτει επαρκείς γνώσεις, κατάλληλες κλινικές δεξιότητες και θετικές στάσεις των νοσηλευτών. Ως εκ τούτου, η εκπαίδευση των φοιτητών νοσηλευτικής σε προπτυχιακό επίπεδο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των απαιτούμενων επαγγελματικών ικανοτήτων. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας συστηματικής ανασκόπησης ήταν η διερεύνηση των γνώσεων, των στάσεων και της συμπεριφοράς των φοιτητών νοσηλευτικής σχετικά με τη φροντίδα των ελκών πίεσης, μέσω ανασκόπησης της διαθέσιμης διεθνούς βιβλιογραφίας. Υλικό και Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συστηματική αναζήτηση της βιβλιογραφίας στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων PubMed, Scopus και Google Scholar για το χρονικό διάστημα 2015–2025. Η αναζήτηση βασίστηκε στις λέξεις-κλειδιά «Pressure Ulcers», «Nursing Students», «Knowledge», «Attitudes» και «Behaviour», καθώς και σε συναφείς όρους. Αποτελέσματα: Στην παρούσα ανασκόπηση συμπεριλήφθηκαν συνολικά 12 μελέτες. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι φοιτητές νοσηλευτικής παρουσίαζαν, συνολικά, ανεπαρκές επίπεδο γνώσεων σχετικά με την πρόληψη και τη φροντίδα των ελκών πίεσης, ενώ οι στάσεις και η συμπεριφορά τους απέναντι στη φροντίδα των ασθενών ήταν, κατά κανόνα, θετικές. Συζήτηση: Συνολικά, τα ευρήματα της παρούσας ανασκόπησης καταδεικνύουν ότι η ενίσχυση της προπτυχιακής εκπαίδευσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση της ποιότητας της νοσηλευτικής φροντίδας των ασθενών με έλκη πίεσης. Η ενσωμάτωση περισσότερων ωρών κλινικής άσκησης, η αξιοποίηση εκπαιδευτικών προσομοιώσεων υψηλής πιστότητας, η συστηματική διδασκαλία των διεθνών κατευθυντήριων οδηγιών και η ενίσχυση της τεκμηριωμένης νοσηλευτικής πρακτικής μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη των γνώσεων, των δεξιοτήτων και της κριτικής σκέψης των μελλοντικών νοσηλευτών Συμπεράσματα: Τα ευρήματα της ανασκόπησης αναδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης της προπτυχιακής εκπαίδευσης των φοιτητών νοσηλευτικής μέσω εξειδικευμένων θεωρητικών και κλινικών εκπαιδευτικών παρεμβάσεων, με στόχο τη βελτίωση των γνώσεων, των δεξιοτήτων και της ποιότητας της παρεχόμενης φροντίδας στους ασθενείς με έλκη πίεσης. Λέξεις-κλειδιά: Έλκη πίεσης, φοιτητές νοσηλευτικής, γνώσεις, στάσεις, συμπεριφορά.

Λέξεις κλειδιά: ελκη πιεσης, φοιτητές νοσηλευτικής, γνώσεις, στάσεις, συμπεριφορά